HDD, SSD ve NAS Sistemlerinde Veri Kurtarma

HDD, SSD ve NAS veri kurtarma, dijital depolama ortamlarında silinmiş veya erişilemeyen verilerin teknik yöntemlerle incelenmesini kapsar. HDD, SSD, harici disk ve NAS sistemlerinde bulunan veriler; yanlışlıkla silme, biçimlendirme, dosya sistemi bozulması, bölüm yapısının zarar görmesi, mantıksal hata veya depolama ortamındaki teknik sorunlar nedeniyle erişilemez hale gelebilir. Veri kurtarma çalışmasında kullanılan yöntem; depolama ortamının türüne, arızanın niteliğine, dosya sistemine ve mevcut veri yapısına göre belirlenir.

İnceleme ve kurtarma sürecinde mümkün olduğunca kaynak depolama ortamının mevcut durumunun korunması, gereksiz yazma işlemlerinden kaçınılması ve uygun durumlarda çalışma yapılmadan önce adli bilişim imajı veya doğrulanmış bir kopya oluşturulması esas alınır. Veri kurtarma başarısı; fiziksel hasar, üzerine yazılmış veri miktarı, SSD’lerde TRIM ve garbage collection gibi mekanizmalar, RAID/NAS yapılandırması ve mevcut diğer teknik koşullara bağlı olarak değişebilir. Bu nedenle her veri kurtarma işleminde kesin sonuç garantisi verilmez.

Hangi Disk ve Depolama Sistemleri İncelenebilir?

Veri kurtarma yöntemi, kullanılan depolama teknolojisine ve veri yapısına göre değişiklik gösterir. HDD, SSD, NAS ve RAID sistemleri aynı şekilde çalışmadığı için her ortam; bağlantı türü, dosya sistemi, depolama mimarisi ve mevcut arızanın niteliği dikkate alınarak ayrı teknik yöntemlerle değerlendirilir.

• Masaüstü ve dizüstü bilgisayarlarda kullanılan HDD diskler
• 2.5 inç ve 3.5 inç SATA HDD diskler
• SAS tabanlı HDD diskler
• Harici HDD ve taşınabilir diskler
• SATA SSD diskler
• M.2 SATA SSD diskler
• NVMe / PCIe SSD diskler
• Harici SSD depolama birimleri
• NAS cihazlarında kullanılan HDD ve SSD diskler
• Tek diskli ve çok diskli NAS sistemleri
• RAID 0, RAID 1, RAID 5, RAID 6, RAID 10 ve benzeri RAID yapıları
• Yazılımsal RAID ve donanımsal RAID sistemleri
• JBOD ve RAID kullanılmadan oluşturulmuş çok diskli depolama yapıları
• NAS cihazlarında kullanılan storage pool, volume ve üreticiye özgü disk grupları
• ZFS, Btrfs, LVM ve benzeri mantıksal depolama ve volume yapıları
• Sunucu ve iş istasyonlarında kullanılan disk grupları
• Bozulmuş veya erişilemeyen bölüm (partition) yapısına sahip diskler
• Biçimlendirilmiş veya dosya sistemi zarar görmüş diskler
• Silinmiş bölüm veya volume bilgileri bulunan depolama ortamları
• Şifrelenmiş disk, volume veya NAS depolama alanları (erişim yetkisi ve teknik olarak mümkün olduğu durumlarda)
• Bit düzeyinde alınmış disk imajları ve adli bilişim imajları
• RAW, E01/Ex01 ve benzeri uygun disk imajı formatları
• Teknik olarak erişilebilen diğer HDD, SSD, NAS ve RAID tabanlı depolama sistemleri

Hangi Veri Kaybı ve Arıza Durumlarında İnceleme Yapılabilir?

HDD, SSD ve NAS sistemlerinde veri kaybı; kullanıcı işlemleri, dosya sistemi sorunları, depolama ortamındaki mantıksal veya fiziksel arızalar, yapılandırma problemleri ve sistem hataları gibi farklı nedenlerle meydana gelebilir. Uygulanabilecek veri kurtarma yöntemi, arızanın türü ve veri kaybının meydana gelme şekli belirlendikten sonra değerlendirilir. Her durumda kaynak ortamın mevcut durumunun korunması ve kurtarılabilecek verilerin üzerine yeni veri yazılmasının önlenmesi önceliklidir.

• Yanlışlıkla silinen dosya ve klasörler
• Geri dönüşüm kutusu veya benzeri sistem alanlarından silinen veriler
• Yanlışlıkla biçimlendirilmiş (formatlanmış) disk ve bölümler
• Silinmiş veya kaybolmuş partition/bölüm yapıları
• Bozulmuş partition table, GPT veya MBR yapıları
• Diskin yanlışlıkla yeniden başlatılması (initialize edilmesi), bölümün yeniden boyutlandırılması, birleştirilmesi veya bölüm yapısının değiştirilmesi sonrasında kaybolan veriler
• Dosya sistemi bozulması nedeniyle erişilemeyen disk veya volume alanları
• NTFS, FAT/FAT32, exFAT, ext ve benzeri dosya sistemlerinde oluşan mantıksal bozulmalar
• Dosya veya klasör yapısının bozulması nedeniyle görüntülenemeyen veriler
• RAW olarak görünen veya işletim sistemi tarafından dosya sistemi tanınmayan diskler
• Diskin işletim sistemi tarafından unallocated, uninitialized, yanlış kapasitede veya hatalı disk yapısıyla görülmesi
• İşletim sistemi tarafından algılandığı halde içeriğine erişilemeyen depolama ortamları
• Bad sector veya okuma hataları bulunan HDD diskler
• Disk yüzeyi veya okuma sorunları nedeniyle kısmen erişilebilen veriler
• Dosya sistemi veya disk yapısındaki hata nedeniyle açılmayan dosyalar
• Kısmen üzerine yazılmış veya parçalanmış (fragmented) verilerin teknik olarak araştırılması
• Disk klonlama, taşıma veya yeniden bölümleme işlemleri sonrasında kaybolan veriler
• İşletim sistemi kurulumu veya yeniden kurulum sonrasında kaybolan eski verilerin araştırılması
• SSD’lerde silme işlemi sonrasında TRIM ve garbage collection mekanizmalarının etkisinin değerlendirilmesi
• SSD denetleyici, firmware veya erişim sorunları nedeniyle veriye ulaşılamayan durumların teknik olarak değerlendirilmesi
• NAS cihazının açılmaması veya depolama alanının erişilemez hale gelmesi
• NAS cihazlarında volume, storage pool veya dosya sistemi bozulmaları
• RAID yapılandırmasının bozulması veya RAID bilgilerinin kaybolması
• RAID dizisindeki bir veya birden fazla diskin arızalanması
• RAID disklerinin sıralamasının veya yapılandırma bilgilerinin bilinmediği durumlar
• RAID controller arızası veya farklı bir denetleyiciye geçiş sonrasında erişilemeyen veriler
• RAID veya NAS sisteminde yanlış rebuild, reinitialize, disk değişimi, disk sırası değişikliği veya yapılandırma değişikliği sonrasında erişilemeyen veriler
• JBOD veya çok diskli depolama yapılarında disklerden birinin veya yapının erişilemez hale gelmesi
• NAS/RAID sistemlerinde yanlışlıkla silinen shared folder, volume veya dosyaların araştırılması
• NAS sistemlerinde snapshot, version veya yedekleme alanlarının silinmesi, bozulması ya da erişilemez hale gelmesi
• Güç kesintisi, sistem çökmesi veya beklenmeyen kapanma sonrasında oluşan veri erişim sorunları
• Zararlı yazılım veya benzeri olaylar sonrasında silinen ya da erişilemez hale gelen mevcut verilerin teknik olarak araştırılması
• Fidye yazılımı veya benzeri şifreleme olayları sonrasında erişilemez hale gelen verilerin mevcut teknik imkânlar çerçevesinde değerlendirilmesi
• Şifrelenmiş disk veya volume alanlarının, gerekli erişim bilgileri mevcut ve teknik olarak mümkün olduğu durumlarda değerlendirilmesi
• Daha önce alınmış RAW, E01/Ex01 veya diğer disk imajları içerisindeki silinmiş ya da erişilemeyen verilerin araştırılması
• Diğer mantıksal veri kaybı ve depolama sistemi arızalarının teknik olarak değerlendirilmesi

HDD, SSD ve NAS Veri Kurtarma Süreci Nasıl İlerler?

Veri kurtarma süreci, depolama ortamının türü, arızanın niteliği ve veri kaybının meydana gelme şekline göre planlanır. Amaç; kaynak ortam üzerinde gereksiz işlem yapmadan mevcut veriyi mümkün olduğunca korumak, uygun teknik yöntemle erişilebilir bir çalışma kopyası oluşturmak ve kurtarılabilecek verileri kontrollü biçimde elde etmektir.

1. Materyalin teslim alınması ve kayıt altına alınması: HDD, SSD, NAS cihazı, RAID diskleri veya mevcut disk imajları; marka-model, seri numarası, kapasite ve teslim durumu gibi bilgilerle kayıt altına alınır.
2. Ön değerlendirme ve veri kaybı senaryosunun belirlenmesi: Silme, formatlama, dosya sistemi bozulması, disk arızası, RAID/NAS problemi veya diğer veri kaybı nedenleri değerlendirilir.
3. Depolama ortamının mevcut durumunun kontrol edilmesi: HDD, SSD, NAS veya RAID yapısının bağlantı durumu, kapasitesi, algılanabilirliği, olası hata belirtileri ve genel teknik durumu incelenir.
4. Fiziksel ve mantıksal arıza ayrımının yapılması: Sorunun dosya sistemi veya veri yapısından mı, yoksa depolama ortamındaki fiziksel, mekanik veya elektronik bir arızadan mı kaynaklandığı değerlendirilir. Ağır fiziksel arıza şüphesinde veri kaybı riskini artırabilecek gereksiz işlemlerden kaçınılır.
5. Kaynak verinin korunması: Kaynak ortam üzerinde gereksiz yazma işlemleri yapılmaz; uygun durumlarda write blocker ve diğer veri koruma yöntemleri kullanılır.
6. Şifreleme ve erişim durumunun değerlendirilmesi: BitLocker, FileVault, LUKS, NAS şifrelemesi veya benzeri korumaların bulunup bulunmadığı belirlenir; gerekli parola, kurtarma anahtarı veya erişim bilgilerinin mevcut olup olmadığı değerlendirilir.
7. Uygun veri edinim yönteminin belirlenmesi: Kaynak ortamın durumuna göre adli bilişim imajı, sektör bazlı kopya, kontrollü klonlama veya uygun başka bir veri edinim yöntemi belirlenir.
8. Okuma hatası veya bad sector bulunan disklerin kontrollü imajlanması: Sağlıklı olmayan ortamlarda diske gereksiz yük bindirilmeden, mümkün olan verinin korunmasına öncelik veren hata toleranslı ve kontrollü okuma yöntemleri uygulanır.
9. Veri bütünlüğünün doğrulanması: Uygun durumlarda oluşturulan imaj veya kopyaların hash değerleri ve diğer teknik kontroller kullanılarak bütünlüğü kayıt altına alınır.
10. Disk, partition ve dosya sistemi yapısının incelenmesi: MBR/GPT, partition, volume ve NTFS, FAT/FAT32, exFAT, ext, Btrfs, ZFS ve mevcut diğer dosya sistemi veya depolama yapıları değerlendirilir.
11. NAS, RAID ve çok diskli yapıların teknik olarak analiz edilmesi: Disk sıralaması, RAID seviyesi, stripe/block değerleri, parity yapısı, RAID metadata bilgileri, storage pool, volume ve mevcut diğer yapılandırma parametreleri incelenir.
12. NAS veya RAID yapısının gerektiğinde sanal olarak yeniden yapılandırılması: Orijinal diskler üzerinde riskli değişiklikler yapılmadan, elde edilen imaj veya çalışma kopyaları üzerinden uygun RAID/NAS yapısının yeniden oluşturulması değerlendirilir.
13. Silinmiş ve erişilemeyen verilerin araştırılması: Dosya sistemi kayıtları, metadata, silinmiş dosya kayıtları, unallocated alanlar ve gerektiğinde dosya imzalarına dayalı carving yöntemleri kullanılarak veri araştırması yapılır.
14. Kurtarılabilir verilerin çıkarılması: Teknik olarak erişilebilen dosya ve klasörler kaynak ortamdan ayrı ve güvenli bir hedef depolama alanına aktarılır.
15. Dosya ve metadata bilgilerinin mümkün olduğunca korunması: Kurtarılan verilerin dosya adı, klasör yapısı, tarih-saat bilgileri ve mevcut diğer metadata değerlerinin korunmasına mümkün olduğu ölçüde dikkat edilir.
16. Kurtarılan verilerin doğrulanması ve kontrol edilmesi: Dosyaların açılabilirliği, dosya türleri, klasör yapısı, veri tutarlılığı ve kurtarma işleminin kapsamı kontrol edilir.
17. Yapılan işlemlerin kayıt altına alınması: Kullanılan yazılım ve yöntemler, oluşturulan imajlar, hash değerleri, uygulanan teknik işlemler ve inceleme sırasında karşılaşılan önemli durumlar gerektiğinde yeniden değerlendirilebilecek şekilde belgelenir.
18. Teknik sınırlılıkların değerlendirilmesi ve sonuçların teslimi: Üzerine yazılmış alanlar, SSD TRIM/garbage collection, şifreleme, ağır fiziksel hasar, eksik RAID diskleri ve benzeri sınırlılıklar belirtilir. Kurtarılabilen veriler uygun ortamda teslim edilir ve gerektiğinde uygulanan yöntemler, elde edilen sonuçlar ve teknik sınırlılıklar raporlanır.

Veri Kurtarmada Teknik Sınırlılıklar ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Veri kurtarma işleminin sonucu yalnızca kullanılan yazılıma veya yönteme bağlı değildir. Depolama ortamının fiziksel durumu, veri kaybından sonra cihazın kullanılmaya devam edilip edilmediği, silinen alanların üzerine yeni veri yazılması, şifreleme teknolojileri ve depolama sisteminin çalışma yapısı kurtarma olasılığını doğrudan etkileyebilir. Bu nedenle her veri kaybı olayı kendi teknik koşulları içerisinde değerlendirilmelidir.

• Üzerine yazılmış veriler: Silinen bir dosyanın bulunduğu fiziksel veya mantıksal alana yeni veri yazılmışsa önceki içeriğin tamamen veya kısmen kurtarılması mümkün olmayabilir.
• SSD TRIM ve garbage collection: SSD’lerde silinen verilere ait bloklar TRIM ve dahili temizleme işlemleri sonucunda fiziksel olarak temizlenebildiğinden, klasik HDD veri kurtarma yöntemleri her durumda sonuç vermeyebilir.
• SSD wear-leveling ve flash bellek yönetimi: SSD denetleyicileri verileri fiziksel NAND hücreleri arasında taşıyabilir. Mantıksal adres ile fiziksel veri konumu arasındaki bu yapı, silinmiş verilerin doğrudan geri elde edilmesini zorlaştırabilir.
• Secure Erase, sanitize ve güvenli silme işlemleri: ATA Secure Erase, NVMe Sanitize, kriptografik silme veya benzeri güvenli veri imha yöntemleri uygulanmış ortamlarda önceki verilerin kurtarılması teknik olarak mümkün olmayabilir.
• Cihazın veri kaybından sonra kullanılmaya devam edilmesi: Yeni dosyaların oluşturulması, program kurulması, sistem güncellemesi yapılması veya diske başka veriler yazılması kurtarılabilecek alanların üzerine yazılmasına neden olabilir.
• Fiziksel veya mekanik HDD arızaları: Okuma-yazma kafası, motor, platter veya diğer mekanik bileşenlerde ağır hasar bulunan diskler özel laboratuvar ve temiz oda koşullarında müdahale gerektirebilir.
• Elektronik, firmware ve denetleyici arızaları: PCB, HDD firmware yapısı, SSD controller, flash translation layer veya benzeri bileşenlerdeki arızalarda standart mantıksal veri kurtarma yöntemleri yeterli olmayabilir.
• Bad sector ve kararsız depolama ortamları: Okuma hatalarının yoğun olduğu veya fiziksel durumu kötüleşen disklerde tekrar tekrar okuma yapılması hasarın ilerlemesine neden olabilir. Bu tür ortamlarda öncelik mümkün olan verinin kontrollü biçimde imajlanmasıdır.
• Şifrelenmiş depolama alanları: BitLocker, FileVault, LUKS, donanımsal disk şifrelemesi veya üreticiye özgü şifreleme bulunan ortamlarda gerekli parola, kurtarma anahtarı veya erişim bilgilerinin bulunmaması veriye erişimi sınırlandırabilir veya tamamen engelleyebilir.
• Donanımsal ve kriptografik anahtara bağlı SSD yapıları: Bazı SSD ve cihazlarda veriler dahili olarak şifrelenir. Denetleyici veya şifreleme anahtarının kaybı, NAND üzerindeki veriler fiziksel olarak mevcut olsa bile kurtarmayı engelleyebilir.
• RAID ve NAS sistemlerindeki eksik diskler: RAID seviyesi, arızalanan disk sayısı, parity yapısı ve disklerin mevcut durumu kurtarılabilecek veri miktarını doğrudan etkiler.
• Yanlış RAID rebuild veya yeniden yapılandırma işlemleri: Veri kaybından sonra yapılan hatalı rebuild, initialize, disk değişimi, disk sırası değişikliği veya yeniden yapılandırma işlemleri mevcut verilerin üzerine yazılmasına neden olabilir.
• RAID denetleyici ve yapılandırma bilgilerinin kaybı: RAID seviyesi, disk sırası, stripe/block boyutu, parity düzeni veya controller metadata bilgilerinin bilinmemesi yeniden yapılandırmayı zorlaştırabilir.
• NAS snapshot ve sürümleme yapıları: Snapshot, version history veya benzeri özelliklerin bulunması veri kurtarmaya yardımcı olabilir; ancak snapshotların silinmesi, bozulması veya depolama alanının üzerine yazılması kurtarma imkânını azaltabilir.
• Deduplication, compression ve gelişmiş dosya sistemi yapıları: ZFS, Btrfs ve bazı NAS sistemlerinde kullanılan sıkıştırma, deduplication, copy-on-write ve benzeri mekanizmalar veri yapısını klasik dosya sistemlerinden farklı hale getirerek kurtarma yöntemini etkileyebilir.
• Thin provisioning ve sanal depolama yapıları: NAS, SAN veya sanallaştırılmış depolama ortamlarında mantıksal alan ile fiziksel disk alanı birebir eşleşmeyebilir. Silinen veya serbest bırakılan blokların fiziksel durumu ayrıca değerlendirilmelidir.
• Dosya sistemi ve metadata hasarı: Dosya sistemi kayıtlarının ciddi şekilde bozulması durumunda dosya içerikleri kurtarılabilse bile özgün dosya adları, klasör yapıları, sahiplik bilgileri veya tarih-saat metadata değerlerinin tamamı korunamayabilir.
• Parçalanmış dosyalar: Büyük, parçalı veya kısmen üzerine yazılmış dosyalar bulunabilse dahi eksik, bozuk veya kullanılamaz durumda olabilir.
• Fidye yazılımı ve benzeri şifreleme olayları: Şifrelenmiş dosyaların fiziksel olarak bulunması, bunların şifrelerinin çözülebileceği veya içeriklerinin eksiksiz geri getirilebileceği anlamına gelmez.
• Güç kesintisi ve ani sistem kapanmaları: Yazma işlemi sırasında meydana gelen güç kaybı; dosya sistemi, RAID metadata, journal veya volume yapılarını bozarak veri erişimini etkileyebilir.
• Daha önce yapılmış veri kurtarma veya onarım müdahaleleri: Formatlama, CHKDSK/fsck benzeri onarım işlemleri, yeniden bölümleme, RAID rebuild, klonlama veya diğer müdahaleler orijinal veri yapısını değiştirmiş olabilir.
• Kaynak ortamın mevcut durumunun korunması: Veri kaybı sonrasında kaynak disk üzerinde doğrudan onarım, formatlama veya gereksiz yazma işlemleri yapılması kurtarma ihtimalini azaltabilir. Uygun durumlarda inceleme doğrulanmış imaj veya çalışma kopyası üzerinden yürütülmelidir.
• Kurtarılan dosyanın bulunması ile sağlam olması aynı şey değildir: Bir dosyanın dosya sistemi veya carving yöntemiyle bulunması, içeriğinin eksiksiz ve kullanılabilir olduğu anlamına gelmez; ayrıca doğrulama yapılması gerekir.
• Kurtarma sonucunun garanti edilememesi: Veri kurtarma başarısı; depolama teknolojisi, fiziksel durum, üzerine yazılma, şifreleme, TRIM, RAID/NAS yapısı ve diğer teknik koşullara bağlı olduğundan belirli bir dosyanın veya verinin kesin olarak kurtarılacağı önceden taahhüt edilmez.

Kimler İçin Uygundur?

HDD, SSD ve NAS veri kurtarma hizmetleri; silinen, kaybolan, erişilemeyen veya depolama sistemi arızaları nedeniyle ulaşılamayan verilerin teknik olarak araştırılmasına ihtiyaç duyulan bireysel, kurumsal ve hukuki süreçlerde uygulanabilir. İnceleme kapsamı, mevcut depolama ortamının durumu ve kurtarılması hedeflenen verilerin niteliğine göre belirlenir.

• Bireysel başvurular: Kişisel bilgisayar, harici disk, SSD veya NAS sistemlerinde silinen, kaybolan veya erişilemeyen verilerin araştırılmasına ihtiyaç duyan kişiler.
• Avukatlar ve hukuk büroları: Hukuki süreçlerde önem taşıyan disk, depolama sistemi veya mevcut disk imajlarındaki verilerin teknik olarak araştırılması ve gerektiğinde raporlanmasına ihtiyaç duyanlar.
• Ceza ve hukuk yargılamalarının tarafları: Dosya kapsamında önem taşıyan dijital verilerin silinmiş, erişilemez veya bozulmuş depolama ortamlarından araştırılmasına ihtiyaç duyulan süreçler.
• Şirketler ve diğer tüzel kişiler: Kurumsal bilgisayarlar, sunucular, NAS sistemleri, harici diskler veya diğer depolama ortamlarında oluşan veri kayıplarının teknik olarak değerlendirilmesine ihtiyaç duyan kurum ve işletmeler.
• Bilgi işlem birimleri ve sistem yöneticileri: Sunucu, NAS, RAID, iş istasyonu veya diğer kurumsal depolama sistemlerinde meydana gelen veri kayıplarında teknik inceleme ve kurtarma desteğine ihtiyaç duyan ekipler.
• Kurum içi veri kaybı veya teknik inceleme ihtiyacı bulunan işletmeler: Yanlışlıkla silme, disk arızası, RAID/NAS problemi, dosya sistemi bozulması, sistem çökmesi veya benzeri durumların araştırılmasına ihtiyaç duyan işletmeler.
• Siber olay sonrasında veri kaybı yaşayan kurum ve işletmeler: Zararlı yazılım, fidye yazılımı, yetkisiz silme veya benzeri olayların ardından mevcut ve erişilebilir verilerin teknik olarak araştırılmasına ihtiyaç duyanlar.
• Mevcut disk imajı veya teknik materyal üzerinden çalışma talep edenler: RAW, E01/Ex01 veya benzeri disk imajları içindeki silinmiş, kaybolmuş veya erişilemeyen verilerin araştırılmasına ihtiyaç duyanlar.
• Bilirkişiler ve diğer teknik uzmanlar: Mevcut bir disk imajı, depolama ortamı veya veri kurtarma çalışmasının belirli bir bölümünde teknik inceleme, veri çıkarımı veya ikinci teknik değerlendirmeye ihtiyaç duyan uzmanlar.
• Mevcut bilirkişi veya teknik raporların yeniden değerlendirilmesini isteyenler: Veri kurtarma sürecinde kullanılan yöntemlerin, elde edilen sonuçların veya belirtilen teknik sınırlılıkların yeniden incelenmesine ihtiyaç duyan kişiler veya kurumlar.
• Uzman mütalaasına ihtiyaç duyanlar: Veri kaybı, veri kurtarma işlemleri veya depolama ortamına ilişkin teknik bulguların hukuki süreçte uzman görüşü kapsamında açıklanmasına ihtiyaç duyanlar.

Raporlama ve Uzman Mütalaası

HDD, SSD ve NAS veri kurtarma çalışmalarında elde edilen teknik bulgular; incelenen depolama ortamının özellikleri, veri kaybının niteliği, kullanılan veri edinim ve kurtarma yöntemleri, dosya sistemi yapısı, bütünlük kontrolleri ve mevcut teknik sınırlılıklar dikkate alınarak değerlendirilir. Gerektiğinde yapılan işlemler ve elde edilen sonuçlar açık, anlaşılır ve teknik olarak doğrulanabilir şekilde raporlanır.

Hukuki bir süreç kapsamında silinmiş veya erişilemeyen verilerin araştırılması, mevcut bir veri kurtarma çalışmasının teknik açıdan değerlendirilmesi ya da bilirkişi raporunda yer alan tespitlerin incelenmesi gerektiğinde elde edilen bulgular uzman mütalaasına esas olacak şekilde ayrıca değerlendirilebilir.

• İncelemeye sunulan HDD, SSD, NAS, RAID, disk imajı veya diğer depolama ortamlarının tanımlanması
• Materyalin marka-model, seri numarası, kapasite, bağlantı türü ve mevcut teknik durum bilgilerinin belirtilmesi
• Mevcut olması halinde teslim, muhafaza ve delil zinciri bilgilerinin kayıt altına alınması
• Materyal üzerinde inceleme öncesinde yapılmış formatlama, onarım, klonlama, RAID rebuild veya önceki veri kurtarma müdahalelerinin mevcut bilgiler doğrultusunda belirtilmesi
• Veri kaybı veya erişim probleminin başlangıç durumunun ve inceleme kapsamının açıklanması
• Kurtarılması veya araştırılması talep edilen veri, dosya türü, tarih aralığı veya teknik soruların mümkün olduğunca açık şekilde belirtilmesi
• Kaynak ortamın korunmasına yönelik kullanılan write blocker, salt-okunur erişim veya diğer koruyucu yöntemlerin belirtilmesi
• Kullanılan veri edinim, imajlama, klonlama ve veri kurtarma yöntemlerinin açıklanması
• Standart yöntemden teknik nedenlerle farklı bir işlem uygulanmışsa gerekçesinin ve yapılan işlemin belgelenmesi
• Kullanılan yazılım, donanım ve gerekli teknik araçların belirtilmesi
• Kullanılan yazılım veya araçların gerekli durumlarda sürüm bilgilerinin belirtilmesi
• Oluşturulan adli bilişim imajı, klon veya çalışma kopyalarının tanımlanması
• Oluşturulan imaj veya çalışma kopyalarına ilişkin bütünlük kontrollerinin ve mevcut hash değerlerinin belirtilmesi
• İnceleme ve kurtarma verilerinin güvenli bir hedef depolama ortamında tutulmasına ilişkin gerekli teknik bilgilerin kayıt altına alınması
• Disk, partition, volume ve dosya sistemi yapısına ilişkin teknik tespitlerin açıklanması
• MBR/GPT, partition table, dosya sistemi metadata ve diğer ilgili disk yapılarındaki bozulma veya tutarsızlıkların belirtilmesi
• RAID, NAS, storage pool veya çok diskli yapılarda kullanılan yapılandırma bilgilerinin değerlendirilmesi
• RAID seviyesi, disk sıralaması, stripe/block boyutu, parity yapısı ve mevcut diğer önemli parametrelerin gerektiğinde belirtilmesi
• Silinmiş, kaybolmuş veya erişilemeyen dosya ve klasörlere ilişkin teknik bulguların açıklanması
• Dosya sistemi kayıtları, metadata, unallocated alanlar ve gerektiğinde dosya imzasına dayalı carving yöntemlerinden elde edilen bulguların belirtilmesi
• Kurtarılan verilerin hangi yöntem veya veri kaynağından elde edildiğinin gerektiğinde gösterilmesi
• Kurtarılan verilerin dosya adı, klasör yapısı, tarih-saat ve mevcut diğer metadata bilgilerinin değerlendirilmesi
• Kurtarılan dosyaların açılabilirlik, bütünlük ve kullanılabilirlik kontrollerinin sonuçlarının belirtilmesi
• Tam, kısmi veya bozuk olarak kurtarılan verilerin gerektiğinde birbirinden ayrılarak değerlendirilmesi
• Bad sector, okuma hatası, fiziksel hasar veya kararsız medya durumlarının veri kurtarma sürecine etkisinin açıklanması
• SSD TRIM, garbage collection, wear-leveling ve benzeri flash bellek mekanizmalarının kurtarma sonucuna etkisinin belirtilmesi
• Şifreleme, donanımsal şifreleme, Secure Erase, sanitize, üzerine yazılma veya benzeri koşulların kurtarma üzerindeki etkisinin açıklanması
• RAID/NAS sistemlerinde eksik disk, yanlış rebuild, disk sırası, controller veya yapılandırma sorunlarının değerlendirilmesi
• Kurtarılamayan veya yalnızca kısmen kurtarılabilen verilere ilişkin teknik nedenlerin mümkün olduğunca açıklanması
• Belirli bir verinin bulunamamasının, o verinin geçmişte hiçbir zaman mevcut olmadığı anlamına gelmeyebileceği gibi yorum sınırlılıklarının gerektiğinde belirtilmesi
• Kurtarma sonucu oluşturulan çıktıların ve teslim edilen veri setlerinin tanımlanması
• Uygun durumlarda teslim edilen veri seti veya çıktı ortamına ilişkin hash/bütünlük bilgilerinin belirtilmesi
• Yapılan işlemlerin, kullanılan yöntemlerin ve önemli teknik kararların yeniden değerlendirilebilecek şekilde kayıt altına alınması
• İnceleme sırasında karşılaşılan teknik sınırlılıkların ve kesin sonuca ulaşılamayan hususların açıkça belirtilmesi
• Kaynak ortamın fiziksel durumunun özel temiz oda veya uzman donanım gerektirdiği durumların raporda açıkça belirtilmesi
• Mevcut veri kurtarma, bilirkişi veya teknik raporların kullanılan yöntem ve ulaşılan sonuçlar açısından gerektiğinde karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi
• Mevcut teknik raporda belirtilen bulguların kaynak veriler ve yeniden yapılan incelemelerle uyumunun değerlendirilmesi
• Uzman mütalaasına esas teknik tespit, değerlendirme ve sonuçların hazırlanması
• Teknik bulgular ile yorum veya kanaatin birbirinden açık biçimde ayrılması
• Gerektiğinde uzman mütalaasında yer alan teknik tespitlerin duruşmada açıklanmasına ve teknik soruların cevaplandırılmasına yönelik destek sağlanması